Páginas del blog Ría de Ribadeo

Mostrando entradas con la etiqueta Especies invasoras. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Especies invasoras. Mostrar todas las entradas

martes, 23 de octubre de 2018

Paseo por el Soto de las Juntas (Parque Regional del Sureste de Madrid)



El domingo estuve en el Soto de las Juntas, paraje enclavado en el Parque Regional del Sureste de Madrid, en donde se juntan los ríos Manzanares y Jarama. El sur de Madrid es una zona fuertemente humanizada, y con un enorme impacto urbanístico, industrial y de infraestructuras. Además, la contaminación está muy presente, ya sea en forma de residuos sólidos (plásticos, vertederos, etc.) como líquidos, ya que las grandes depuradoras urbanas de Madrid desaguan a estos ríos. Y por si todo esto fuera poco, hay que sumar la omnipresencia de especies exóticas invasoras, que se ven por todas partes. Así que el Parque Regional del Sureste dista mucho de ser un enclave paradisíaco en donde todo es verde y hermoso. Sin embargo, y a pesar de todo, la naturaleza parece empeñarse en abrirse camino, y a poco que la ayudemos, enseguida da muestras de ello. Este paraje del Soto de las Juntas, antiguamente muy degradado y contaminado, ha visto como en las últimas décadas se ha llevado a cabo un lento proceso de restauración ambiental, que a través de diferentes actuaciones ha ido mejorando mucho su salud. La mejora de la calidad de las aguas residuales de Madrid ha sido uno de sus principales valedores.







Sendero de la ruta


En este aspecto aún queda mucho por hacer, pero si comparamos el estado de los ríos Manzanares y Jarama en las décadas de los 70 y 80 con la actualidad, aquí está una de las claves. Además, trabajos con maquinaria pesada han eliminado antiguas barreras como los taludes de las graveras, se han retirado escombros, se han reintroducido especies autóctonas, se han creado islas artificiales en la laguna para favorecer a estas especies, mientras que se han hecho campañas de eliminación de especies exóticas, se han plantado árboles, se han hecho campañas de educación ambiental…

Río Jarama en el Soto de las Juntas. Al fondo, un antiguo nido de ametralladoras de la guerra civil semihundido en el cauce

Río Manzanares



La ruta discurre por la pequeña península que se forma antes de que los dos ríos junten sus aguas. Hay además una laguna, y junto al río Manzanares, unos hermosos cortados yesíferos. Todo esto hace que el lugar sea muy interesante desde el punto de vista del avistamiento de fauna. No voy a entrar en esta ocasión a describir la ruta, ya que eso lo hice hace tiempo aquí (ver entrada).






Lo primero que llama la atención es la gran cantidad de cigüeñas que se desplazan por la zona en enormes bandos. Como se puede ver, todas estas cigüeñas no migran a África, sino que se quedan aquí a pasar el invierno debido a la continua disponibilidad de alimentos que les brindan los vertederos. Y algo muy similar ocurre con las gaviotas, que tienen alimento en los mismos sitios, y cuentan con poblaciones establecidas en las lagunas del Parque del Sureste.

Cigüeñas

Gaviotas


En cuanto a aves acuáticas, no había mucha variedad este día. En la laguna lo más abundante eran los somormujos, algunos de ellos juveniles. También fochas, zampullines comunes y zampullines cuellinegros, que crían aquí. Y de anátidas sólo pude ver azulones y frisos.

Laguna

Somormujo lavanco

Somormujo juvenil

Focha

Zampullines cuellinegros



Pero el avistamiento de la jornada para mí fue sin duda la del calamón. LLevaba tiempo buscando esta observación en algún humedal de la Comunidad de Madrid, por donde son ya bastante habituales, pero se me resistía. Y por fin llegó la ansiada observación.

Calamón (sobre el carrizo) y zampullín chico en el agua.



Observé también mis primeras grullas de la temporada, que están en pleno paso migratorio hacia sus zonas de invernada en el interior de la península (Extremadura, La Mancha…).




En los cortados, refugio de aves rapaces y rupículas, por más que escudriñé, sólo pude ver una solitaria collalba negra. Aunque estoy seguro de que por allí había muchos más individuos, observándome sin yo poder verlos a ellos.




Ví también algunos anfibios como ranita de san antonio, o este nutrido grupo tortugas tomando el sol en la laguna. Creo que son galápagos leprosos (Mauremys leprosa), pero que me corrijan si me equivoco, ya que hay también otras especies exóticas, y podría confundirme.



Y aquí sí que podéis ver una muestra de una de las muchas especies exóticas que os comentaba. Se trata del alianto (Ailanthus altissima) que se extiende como la pólvora por toda la Comunidad de Madrid.




Para finalizar, esta es la relación completa de aves identificadas. Como es habitual en el blog, pongo los nombres en castellano / nombre científico / galego.

Ánade friso / Anas strepera / Pato frisado
Ánade azulón / Anas platyrhynchos / Lavanco
Zampullín común / Tachybaptus ruficollis / Mergullón pequeno
Somormujo lavanco / Podiceps cristatus / Mergullón cristado
Zampullín cuellinegro / Podiceps nigricollis / Mergullón de pescozo negro - mergullón orelleiro
Garcilla bueyera / Bubulcus ibis / Garza boieira - garza mediana
Cigüeña / Ciconia ciconia / Cegoña branca
Gallineta / Gallinula chloropus / Galiña de río - galiñola
Calamón / Porphyrio porphyrio / Camón de Allen
Focha / Fulica atra / Galiñola negra
Grulla / Grus grus / Grou
Andarríos grande / Tringa ochropus / Bilurico alinegro
Martín pescador / Alcedo atthis / Picapeixe - martiño peixeiro
Petirrojo / Erithacus rubecula / Paporrubio
Collalba negra / Oenanthe leucura / Pedreiro negro
Mirlo / Turdus merula / Merlo
Ruiseñor bastardo / Cettia cetti / Reiseñor da auga - reiseñor bravo
Mosquitero común / Phylloscopus collybita / Picafollas común
Herrerillo / Cyanistes caeruleus / Monxiña (galego local) - ferreiriño azul
Agateador común / Certhia brachydactyla / Gabeador común
Urraca / Pica pica / Pega
Gaviotas / Larus spp. / Gaivotas


Saludos y hasta la próxima.

Imágenes y texto bajo licencia Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Blog Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com

viernes, 8 de septiembre de 2017

Parque Polvoranca: especies autóctonas e invasoras

En esta ocasión he ido a dar un paseo al Parque Polvoranca, al sur de Madrid. Es un lugar al que suelo ir de vez en cuando, ya que es un buen lugar para observar y fotografiar aves. Y como indico en el título de esta entrada, no sólo aves autóctonas, sino también exóticas o invasoras. Aquí se mezclan como en pocos lugares que conozco las primeras con las segundas.

Vamos primero con las autóctonas. Estamos en plena época de paso posnupcial, y éste es un estupendo lugar para observar pequeños pajarillos que están ahora mismo en migración. Es el caso del papamoscas cerrojillo o del mosquitero musical.

Papamoscas cerrojillo

Papamoscas cerrojillo

Mosquitero musical





A la Laguna de Mari Pascuala llegué un poco tarde y no me dió tiempo a ver salir las gaviotas que se concentran allí por centenares para dormir, y la abandonan por la mañana. Hacen lo mismo las garcillas bueyeras, a las que sí que vi salir volando en varios bandos cuando me estaba acercando, pero apenas pude fotografiar a una que se quedó rezagada.




Por allí andaba también una garza real, varias fochas, azulones, gallinetas, y una pequeña sorpresa que es la primera vez que veo allí, un andarríos chico.

Focha

Azulón

Gallineta

Garza real

Andarríos chico



En cuanto a las especies exóticas o invasoras, las cotorras no podían faltar, ya que las hay por centenares.


Nido de cotorras argentinas



También cuatro gansos del Nilo, que ya he visto allí más veces.






Y otra foránea introducida, y con mucho éxito para su especie, la tortuga de Florida.




Para finalizar, os dejo la lista completa de especies identificadas:

Ánade azulón / Anas platyrhynchos / Lavanco
Perdiz roja / Alectoris rufa / Perdiz
Zampullín común / Tachybaptus ruficollis / Mergullón pequeno
Garcilla bueyera / Bubulcus ibis / Garza boieira - garza mediana
Garza real / Ardea cinerea / Garza real
Gallineta / Gallinula chloropus / Galiña de río - galiñola
Focha / Fulica atra / Galiñola negra
Andarríos chico / Actitis hypoleucos / Bilurico das rochas - bilurico bailón
Paloma Zurita / Columba oenas / Pombo pequeno - pomba zura
Paloma Torcaz / Columba palumbus / Pombo torcaz
Tórtola turca / Streptopelia decaocto / Tórtora turca
Cotorra argentina / Myiopsitta monachus / Cotorra arxentina
Avión común / Delichon urbicon / Andoriña de cu branco
Abejaruco / Merops apiaster / Abellaruco
Abubilla / Upupa epops / Bubela
Pito real / Picus viridis / Peto verde
Pico picapinos / Dendrocopos major / Peto real
Golondrina / Hirundo rustica / Andoriña - anduriña
Lavandera blanca / Motacilla alba / Lavandeira branca
Mirlo / Turdus merula / Merlo
Ruiseñor bastardo / Cettia cetti / Reiseñor da auga - reiseñor bravo
Mosquitero musical / Phylloscopus trochilus / Picafollas musical
Papamoscas cerrojillo / Ficedula hypoleuca / Papamoscas negro
Herrerillo / Cyanistes caeruleus / Monxiña (galego local) - ferreiriño azul
Carbonero / Parus major / Ferreiro abelleiro - ferreiriño real
Urraca / Pica pica / Pega
Estornino pinto / Sturnus vulgaris / Estorniño pinto
Estornino negro / Sturnus unicolor / Estorniño negro
Gorrión / Passer domesticus / Pardal
Gorrión molinero / Passer montanus / Pardal montés
Jilguero / Carduelis carduelis / Xílgaro
Ganso del Nilo / Alopochen aegyptiaca / Ganso exipcio

Un saludo y hasta la próxima entrada.

Imágenes y texto bajo licencia Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Blog Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com

domingo, 8 de enero de 2017

Invasión de ostra rizada na Ría de Ribadeo

As famosas “Ostras del Eo” que cultiva e comercializa unha empresa do veciño Castropol, esténdense coma unha praga por toda a Ría de Ribadeo. Probablemente moitos de vosoutros xa vos tedes fixado na propagación desta especie por toda a costa rochosa da ría. E os que non o tiñades feito, seguro que a partir de agora o faredes, porque a súa presenza é escandalosamente visible. E resulta estraño que ante algo tan evidente, pouco se teña escrito ou falado do tema. Ou polo menos eu nada teño visto. Así que desde o blog quero dar a coñecer esta situación.

Cassostrea gigas nos penedos da Ría de Ribadeo




Comecemos por analizar o molusco en cuestión, a coñecida coma “Ostra del Eo”. O primeiro que quero dicir é que pouco ten do Eo. Máis alá de que sexa o seu nome comercial, nin se cría no Eo (críase na ría, non no río), nin procede de aquí, nin o seu cultivo é exclusivo de aquí. Todo o contrario. Trátase da Cassostrea gigas, unha especie de ostra procedente dos mares de Xapón, China e Corea, e que debido á súa boa adaptación a unha gran variedade de condicións ambientais, así como ó seu rápido crecemento, converteuse desde fai décadas na especie de ostra máis cultivada do mundo. En España coñécese cos nomes de ostra rizada, ostra xaponesa, ostra do pacífico, ostra portuguesa ou ostión. Os seus inicios coma especie comercial fora da súa zona de orixe remóntanse a principios do século XX, na costa pacífica dos EE.UU. Posteriormente a súa produción estendeuse polos mares de todo o planeta, desde o Reino Unido ata Australia, pasando por practicamente tódolos países de Europa, así como África ou Sudamérica. Polo tanto, trátase dunha especie que coñece como poucas o significado da palabra globalización.





E como non podía ser doutro xeito, unha especie que se adapta e resiste tan ben diferentes condicións e ambientes mariños, é unha candidata perfecta para escapar ó control humano e comezar a súa propia expansión coma especie, invadindo lugares que non lle son propios e competindo polo hábitat coas especies autóctonas de cada zona. É o que ocorreu en moitos dos lugares onde a ostra rizada se cultiva, e que está levando nalgúns lugares a tomar medidas para tentar controlar a súa expansión. En España sen embargo, non está incluída no catálogo de especies invasoras, o que non quere dicir que non o sexa. Como moitos saberedes, a elaboración do Catálogo español de especies exóticas invasoras, aprobado por Real Decreto no ano 2013, estivo desde o primeiro momento sometido a unha forte presión. Hai moitos intereses económicos involucrados e afectados, o que a piques estivo de botar para atrás a aprobación do decreto. A pesar diso, finalmente saíu adiante, pero moitas especies exóticas invasoras quedaron fora do catálogo, e polo tanto, libres polo momento de ser afectadas. Pero isto non quere dicir que deixen de ser especies invasoras, xa que de feito o son. Por definición, as especies exóticas invasoras son “especies foráneas (exóticas) que foron introducidas de forma artificial, accidental ou voluntariamente, e que despois de certo tempo conseguen adaptarse ó medio e colonizalo. As especies nativas, ó non ter evolucionado en contacto con estas novas especies, non poden competir con elas, polo que son desprazadas”. O Real Decreto aprobado no noso país establece para as especies incluídas no Catálogo, a prohibición “de posesión, transporte, tráfico e comercio de exemplares vivos ou mortos”. E aquí radica o quid da cuestión, xa que estas tan estritas coma necesarias medidas, van en contra dos enormes intereses creados en torno a varias especies invasoras. Achegándonos ó caso do que falamos, é doado imaxinar o que sucedería si a ostra rizada fora incluída no citado catálogo. Automaticamente a súa produción e venda sería completamente ilegal.

Cassostrea gigas nun penedo xunto con outras especies autóctonas: lámparas (Patella vulgata), mexilóns (Mytilus edulis), chícaros (Littorina littorea) e arneiróns (Chthamalus montagui).



A ostra propia da ría é a ostra común (Ostrea edulis), da que xa había unha poboación moi escasa na ría. Non dispoño de datos da súa evolución poboacional na Ría de Ribadeo, nin do impacto que sobre ela está a ter a súa curmá invasora. Pero atreveríame a dicir que a expansión da invasora debe prexudicar sen dúbida á autóctona, coa que compite en espazo e alimento. E seguramente non será a única especie á que prexudique. Segundo os datos de varios estudos científicos “o impacto biolóxico máis evidente da ostra do Pacífico é o cambio da arquitectura do substrato onde se establecen as súas poboacións e a modificación da estrutura e dinámica das comunidades que invade, o que xenera respostas diferentes segundo o grupo taxonómico considerado. No ambiente onde se establecen alteran o substrato, a dispoñibilidade de nutrientes na columna de agua, modifican a dinámica sedimentaria costeira e aceleran o reciclado de nutrientes”. Para máis información sobre este tema, podedes ler este interesante estudo realizado en Uruguai:
http://www.smdu.org.uy/93/dosSantos_Fiori_245-252_CSMU93.pdf

Así pois, non cabe dúbida de que a expansión desta especie invasora pola nosa ría está a alterar a dinámica natural propia do ecosistema local, como o altera a introducción de calquera especie invasora. A clave está en saber si esta alteración pode ser asumida polo ecosistema sin que produza nel unha alteración demasiado grave, ou si pola contra, terá efectos nefastos para algunha especie autóctona, o que sería máis grave.


Non pretende ser este un estudo sobre tal impacto, senón simplemente un artigo co que quero dar a coñecer esta situación a quen non a coñeza. E como máis vale unha imaxe ca mil palabras, aquí vos deixo unhas cantas fotos sacadas na praia do Cargadeiro, onde se pode apreciar ata que punto chega a colonización desta especie foránea sobre os penedos da ría. Dicir ademais que as fotos son do Cargadeiro, pero en calquera outro lugar se poden ver por todas partes.













Imaxes e texto baixo licenza Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Blog Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com