Páginas del blog Ría de Ribadeo

martes, 23 de octubre de 2018

Paseo por el Soto de las Juntas (Parque Regional del Sureste de Madrid)



El domingo estuve en el Soto de las Juntas, paraje enclavado en el Parque Regional del Sureste de Madrid, en donde se juntan los ríos Manzanares y Jarama. El sur de Madrid es una zona fuertemente humanizada, y con un enorme impacto urbanístico, industrial y de infraestructuras. Además, la contaminación está muy presente, ya sea en forma de residuos sólidos (plásticos, vertederos, etc.) como líquidos, ya que las grandes depuradoras urbanas de Madrid desaguan a estos ríos. Y por si todo esto fuera poco, hay que sumar la omnipresencia de especies exóticas invasoras, que se ven por todas partes. Así que el Parque Regional del Sureste dista mucho de ser un enclave paradisíaco en donde todo es verde y hermoso. Sin embargo, y a pesar de todo, la naturaleza parece empeñarse en abrirse camino, y a poco que la ayudemos, enseguida da muestras de ello. Este paraje del Soto de las Juntas, antiguamente muy degradado y contaminado, ha visto como en las últimas décadas se ha llevado a cabo un lento proceso de restauración ambiental, que a través de diferentes actuaciones ha ido mejorando mucho su salud. La mejora de la calidad de las aguas residuales de Madrid ha sido uno de sus principales valedores.







Sendero de la ruta


En este aspecto aún queda mucho por hacer, pero si comparamos el estado de los ríos Manzanares y Jarama en las décadas de los 70 y 80 con la actualidad, aquí está una de las claves. Además, trabajos con maquinaria pesada han eliminado antiguas barreras como los taludes de las graveras, se han retirado escombros, se han reintroducido especies autóctonas, se han creado islas artificiales en la laguna para favorecer a estas especies, mientras que se han hecho campañas de eliminación de especies exóticas, se han plantado árboles, se han hecho campañas de educación ambiental…

Río Jarama en el Soto de las Juntas. Al fondo, un antiguo nido de ametralladoras de la guerra civil semihundido en el cauce

Río Manzanares



La ruta discurre por la pequeña península que se forma antes de que los dos ríos junten sus aguas. Hay además una laguna, y junto al río Manzanares, unos hermosos cortados yesíferos. Todo esto hace que el lugar sea muy interesante desde el punto de vista del avistamiento de fauna. No voy a entrar en esta ocasión a describir la ruta, ya que eso lo hice hace tiempo aquí (ver entrada).






Lo primero que llama la atención es la gran cantidad de cigüeñas que se desplazan por la zona en enormes bandos. Como se puede ver, todas estas cigüeñas no migran a África, sino que se quedan aquí a pasar el invierno debido a la continua disponibilidad de alimentos que les brindan los vertederos. Y algo muy similar ocurre con las gaviotas, que tienen alimento en los mismos sitios, y cuentan con poblaciones establecidas en las lagunas del Parque del Sureste.

Cigüeñas

Gaviotas


En cuanto a aves acuáticas, no había mucha variedad este día. En la laguna lo más abundante eran los somormujos, algunos de ellos juveniles. También fochas, zampullines comunes y zampullines cuellinegros, que crían aquí. Y de anátidas sólo pude ver azulones y frisos.

Laguna

Somormujo lavanco

Somormujo juvenil

Focha

Zampullines cuellinegros



Pero el avistamiento de la jornada para mí fue sin duda la del calamón. LLevaba tiempo buscando esta observación en algún humedal de la Comunidad de Madrid, por donde son ya bastante habituales, pero se me resistía. Y por fin llegó la ansiada observación.

Calamón (sobre el carrizo) y zampullín chico en el agua.



Observé también mis primeras grullas de la temporada, que están en pleno paso migratorio hacia sus zonas de invernada en el interior de la península (Extremadura, La Mancha…).




En los cortados, refugio de aves rapaces y rupículas, por más que escudriñé, sólo pude ver una solitaria collalba negra. Aunque estoy seguro de que por allí había muchos más individuos, observándome sin yo poder verlos a ellos.




Ví también algunos anfibios como ranita de san antonio, o este nutrido grupo tortugas tomando el sol en la laguna. Creo que son galápagos leprosos (Mauremys leprosa), pero que me corrijan si me equivoco, ya que hay también otras especies exóticas, y podría confundirme.



Y aquí sí que podéis ver una muestra de una de las muchas especies exóticas que os comentaba. Se trata del alianto (Ailanthus altissima) que se extiende como la pólvora por toda la Comunidad de Madrid.




Para finalizar, esta es la relación completa de aves identificadas. Como es habitual en el blog, pongo los nombres en castellano / nombre científico / galego.

Ánade friso / Anas strepera / Pato frisado
Ánade azulón / Anas platyrhynchos / Lavanco
Zampullín común / Tachybaptus ruficollis / Mergullón pequeno
Somormujo lavanco / Podiceps cristatus / Mergullón cristado
Zampullín cuellinegro / Podiceps nigricollis / Mergullón de pescozo negro - mergullón orelleiro
Garcilla bueyera / Bubulcus ibis / Garza boieira - garza mediana
Cigüeña / Ciconia ciconia / Cegoña branca
Gallineta / Gallinula chloropus / Galiña de río - galiñola
Calamón / Porphyrio porphyrio / Camón de Allen
Focha / Fulica atra / Galiñola negra
Grulla / Grus grus / Grou
Andarríos grande / Tringa ochropus / Bilurico alinegro
Martín pescador / Alcedo atthis / Picapeixe - martiño peixeiro
Petirrojo / Erithacus rubecula / Paporrubio
Collalba negra / Oenanthe leucura / Pedreiro negro
Mirlo / Turdus merula / Merlo
Ruiseñor bastardo / Cettia cetti / Reiseñor da auga - reiseñor bravo
Mosquitero común / Phylloscopus collybita / Picafollas común
Herrerillo / Cyanistes caeruleus / Monxiña (galego local) - ferreiriño azul
Agateador común / Certhia brachydactyla / Gabeador común
Urraca / Pica pica / Pega
Gaviotas / Larus spp. / Gaivotas


Saludos y hasta la próxima.

Imágenes y texto bajo licencia Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Blog Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com

jueves, 27 de septiembre de 2018

Subida ó Pico Mustallar (Lugo - Os Ancares)

Si no mes de agosto subín o pico Capeloso, no Courel, esta vez tocoulle ó Mustallar, nos Ancares. Cos seus 1.934 m. , trátase da cima máis alta da provincia de Lugo. Desde que subira a Pena Trevinca anos atrás, o teito de Galicia con 2.127 m., parecíame que subir o Mustallar era algo que me quedaba pendente. E tocou por fin facelo.

Foi o 15 de setembro, nunha espléndida xornada de sol e calor, acompañado de novo pola miña irmá Carmen, a quen ando metendo nas miñas andainas montañeiras ultimamente. Fixemos a subida clásica desde a fermosa aldea de Piornedo, coñecida pola súa gran concentración de pallozas, que os habitantes coidan e conservan en moi boas condicións, a verdade.




Tras cruzar Piornedo deleitándonos con estas fermosas construcións tradicionais, comezamos a ruta. Pártese desde a pequena capela de San Lourenzo, onde hai un panel informativo sobre o percorrido. Aquí deixo unhas fotos da altimetría, mapa e descrición da ruta, que poden ser de utilidade para quen estea buscando información.







O primeiro tramo de ascensión é por unha pista ben marcada, e con bastante pendente, para superar o coñecido como Teso do Campo. Neste tramo pasamos por una fonte, pero nesta época está seca, así que hai que telo en conta. Logo de superar esta primeira pendente, o camiño descende ata o Campo Redondo, unha fermosa pradería de montaña orixinada polo antigo circo glaciar.



Campo Redondo


Por todas partes se aprecia o impresionante traballo que no seu día fixo aquí o glaciar, arrastrando penedos, erosionando o val, e deixando a súa pegada na orografía. Un claro exemplo son as estrías glaciares, marcas provocadas polo rozamento que as rochas arrastradas polo xeo na súa base, provocan sobre as que están no chan:


Estrías glaciares. Ó fondo, o Mustallar.

Tamén o regato Veiga Cimeira pode considerarse unha reminiscencia glaciar. Hoxe en día, e sobre todo nesta época, leva pouca auga. Pero noutrora o seu caudal foi moitísimo máis abundante e rápido, como se aprecia nos numerosos cantos rodados que quedaron á vista en moitas zonas.




Superado o Campo Redondo, e tras outro tramo de pendente, chegamos a outra pequena zona chá, onde están os restos de dúas construcións de antigos pastores, coñecidas como a cabana dos extremeños.





Desde aquí o camiño continúa pouco máis de medio quilometro en lixeira ascensión, ata chegar á parte máis dura da subida. Unha primeira rampla ascende ata a Mallada do Mustallar, coiado situado a 1.699 m. entre os picos de Penalonga e o propio Mustallar. Ó chegar aquí, as vistas son impresionantes. Estamos xusto sobre o límite entre Galicia e León, e fronte a nós, xa en León, ábrese o val do Buria. Á nosa dereita uns profundos barrancos baixan desde o Mustallar ata o val, mentres que á nosa esquerda podemos ver as cimas de Penalonga (1.881 m.) e o Cuíña, que cos seus 1.992 m. é o pico máis alto dos Ancares.






Despois dun pequeno descanso gozando das vistas, hai que continuar a ascensión, enfrontándonos agora ó último tramo, e máis duro, para salvar o desnivel final que nos levará ata os 1.934 metros do Mustallar. Isto é, gañar unha altitude de 235 m., nun percorrido duns 800, o que nos da un desnivel do 29,37%. Neste tramo hai que superar algunha zona de canchal, pero a subida non é complicada (nada que ver co tramo final da ascensión ó Capeloso). E por fin, alcanzamos o teito da provincia de Lugo, o Mustallar.










Na parte final e no cumio coincidimos cun numeroso grupo de sendeiristas chegados desde Arzúa para ascender o pico. Trátase da asociación Ratos Libres, cos que estivemos a falar un anaco.

A volta a Piornedo realizámola polo mesmo camiño. Só salientar, para rematar, que na baixada vimos nun penedo isto que nos pareceu un resto fósil, e que chamou a nosa atención.




Saúdos e ata a próxima.

Imaxes e texto baixo licenza Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Blog Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com


miércoles, 12 de septiembre de 2018

Salida nocturna en busca de chotacabras

Finalizando ya el verano, llegó la hora de mi clásica salida vespertina por tierras castellanas. El lugar, el de siempre, uno de los numerosos pinares que salpican la llanura cerealista del norte de Ávila, en la comarca de La Moraña – Tierra de Arévalo. 








  

Y como siempre, el principal objetivo de esta salida era disfrutar un rato observando los chotacabras. Pero antes del ocaso, recorriendo el pinar observé también otras cosas, como un ejemplar de águila imperial, en clara expansión en la comarca. Llevaba un conejo recién cazado con el que huyó volando. Además, entre las ramas se movían pinzones, jilgueros o papamoscas cerrojillos. Y este esqueleto de zorro dejaba constancia de la presencia de esta especie por aquí.






Con la puesta del sol, pronto aparecieron los chotacabras, fieles a su cita y a sus nocturnas costumbres. Pero lo que tampoco ha variado este año es mi incapacidad para lograr sacarles alguna foto medianamente decente. Porque cuando revolotean cerca de mí, resulta imposible hacerlo. Y cuando por fin se posan en alguna rama cercana, la escasez de luz impide enfocarlos bien, así que ni con flash ni sin él logro una foto en condiciones. Así que otro año más, os dejo estas birrias de instantáneas, por no dejar el artículo vacío.






El paseo finalizó cuando se hizo completamente de noche y después de quedarme un rato observando las estrellas, otra de mis aficiones. Además, escuché también con claridad, al igual que el año pasado, un ejemplar de búho real, con su rítmico y característico “buuuhu...”.



Saludos y hasta la próxima.

Imágenes y texto bajo licencia Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Blog Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com

sábado, 1 de septiembre de 2018

Aguias pescadoras na ría, e pouco máis


Este verán non saín moito a paxarear por Ribadeo, pero así e todo, algunha visita pola costa e pola ría sí que fixen. Estas fotos son dunha mañá de finais de agosto con moita néboa, como acontece a miúdo nesta época na Mariña de Lugo, cando os ventos están calmos e a humidade se condensa na costa. Comecei botando unha ollada por Rinlo, onde a charca da piscifactoría está baixo mínimos. Apenas unha garza real (Ardea cinerea) nun prado colindante, e pouco máis. 




 
Así que me acheguei logo ata Piñeira, á Punta do Corvo. Por alí se movían coma sempre as gaivotas e os corvos mariños cristados (Phalacrocorax aristotelis). 




 
E visto o tranquila que estaba a cousa na costa, dalí fun para a ría, xa que uns días antes Carlos Sanjurjo avisárame de que as aguias pescadoras xa estaban aquí. Primeiro pasei pola enseada da Lieira, onde había tamén pouco que ver: lavancos (Anas plathyrynchos), garzas reais (Ardea cinerea), garzotas (Egretta Garzetta), corvo mariño grande (Phalacrocorax carbo), gaivota chorona (Chroicocephalus ridibundus), gaivota patiamarela (Larus michahellis) e gaivota escura (Larus fuscus). 




 
No tesón, ademáis de gaivotas e corvos mariños, había tamén dous lampareiros (Haematopus ostralegus). 




 
E por último, no Muro de Lamas, estaba unha das pescadoras (Pandion haliaetus). Deduzo que sería Virgilia, porque se trata do seu pousadoiro favorito. Por alí andaban tamén un grupo duns 30 mazaricos (Numenius arquata). 




 
Haberá que agardar aínda unhas cantas semanas para que a ría comece a mostrar máis movemento. 

Saúdos e ata a próxima. 

Imaxes e texto baixo licenza Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Blog Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com