Páginas del blog Ría de Ribadeo

miércoles, 5 de marzo de 2014

Ruta por la Mancha húmeda: Tablas de Daimiel, Alcázar de San Juan y Villafranca de los Caballeros

El pasado domingo estuve de excursión con el grupo SEO-Vanellus (al que estoy asociado) por la Mancha húmeda, como comunmente se conoce a esta zona manchega caracterizada por sus importantes humedales. Durante la jornada visitamos cuatro de estos humedales, en el siguiente orden: Laguna de Navaseca en Daimiel, Tablas de Daimiel, Laguna de la Veguilla en Alcázar de San Juan y Laguna Grande en Villafranca de los Caballeros. Las tres primeras se encuentran en la provincia de Ciudad Real, mientras que la última pertenece a la de Toledo. Como os podréis imaginar, con este plan de visitas, las observaciones de aves en cantidad y calidad estaban aseguradas, como así fue. A continuación haré un relato de lo más relevante observado en cada uno de estos humedales, con las correspondientes fotos.



Como decía, el primer lugar que visitamos fue la laguna de Navaseca, en Daimiel. Los que conocéis el lugar ya sabéis que esta laguna hoy por hoy es un punto caliente para la observación de aves en la zona, ya que alberga una enorme variedad de especies, que se pueden observar con muchísima facilidad. Lo que más llamaba la atención nada más llegar era la gran cantidad de agua, como por suerte viene siendo habitual en los últimos años en La Mancha. La laguna de Navaseca se ha desbordado completamente, cruzando la carretera y creando una extensión de la laguna principal al otro lado de un tamaño muy considerable. 

El agua ha anegado los campos aledaños a la laguna principal
Agua cruzando constantemente sobre la carretera desde la laguna (izquierda) al otro lado (derecha)


En cuanto a las aves, lo más destacado, ya de lejos, era la presencia de un hermoso y nutrido grupo de flamencos rosas (Phoenicopterus roseus).





También pudimos observar aquí nuestras primeras malvasías cabeciblancas de la jornada (Oxyura leucocephala), azulón (Anas platyrhynchos), pato cuchara (Anas clypeata), pato colorado (Netta rufina), porrón común (Aythya ferina), zampullín cuellinegro (Podiceps nigricollis), calamón (Porphyrio porphyrio), focha (Fulica atra), cigüeñuela (Himantopus himantopus) o agachadiza (Gallinago gallinago). Entre todas ellas se mezclaban las recién llegadas golondrinas (Hirundo rustica), que no dejaban de sobrevolarnos con sus enérgicos vuelos.

Malvasía cabeciblanca

Cigüeñuela



Desde aquí nos dirigimos a las Tablas de Daimiel, con la certeza de que nos íbamos a encontrar el emblemático parque nacional a rebosar de agua. Efectivamente, así fue, lo que no deja de causarme una gran alegría. Como sabéis los seguidores del blog, es un sitio al que me gusta ir siempre que puedo, y del que llevo haciendo seguimiento varios años. De su actual estado hídrico ya he hablado en este blog en anteriores ocasiones, por lo que no voy a volver a hacerlo en esta ocasión. Quien esté interesado, puede ver por ejemplo esta anterior entrada: pinchar aquí. Centrándome en esta visita, las Tablas presentaban, como decía, su mejor aspecto. Esto es visible no sólo en las propias Tablas, sino también en los ríos que las nutren, como son el Guadiana y el Cigüela.

Río Guadiana a la altura del Molino de Molemocho

Tablas de Daimiel

Tablas de Daimiel




En cuanto a las aves, varias de las especies ya observadas en Navaseca, más otras como ánsar común (Anser anser), somormujo lavanco (Podiceps cristatus), cormorán grande (Phalacrocorax carbo), garceta (Egretta garzetta), aguilucho lagunero (Circus aeruginosus) o buitrón (Cisticola juncidis). Y también una gran cantidad de grullas (Grus grus) en todo el entorno del humedal.

Somormujo lavanco
Bando de grullas en formación
Grupo de fochas


Pero sin duda la observación estrella de las Tablas, y del resto de la jornada, fue una pareja de bigotudos (Panurus biarmicus) que se hizo de rogar, pero que finalmente conseguimos observar y fotografiar. Y digo que se hizo de rogar porque era uno de los objetivos del día, ya que en una visita previa la semana anterior, varios miembros de SEO-Vanellus los habían visto en este lugar, e íbamos con la esperanza de poder verlos también nosotros. Hicimos un primer intento nada más llegar, pero tuvimos que dejarlo un tanto decepcionados, para no perder demasiado tiempo. Pero después de haber hecho la visita completa, y tras comer en el merendero, decidimos hacer un último intento. Aquí tenemos que agradecer la perseverancia de José Luis Arroyo, ya que en gran medida fue por su insistencia como lo conseguimos (gracias compañero). Y aquí está el resultado, esta preciosa pareja de bigotudo, tanto el macho como la hembra.

Macho

Hembra

Hembra


Después de esto cabría pensar que ya poco nos quedaba por ver. Pero ni mucho menos, ya que aún nos faltaban dos interesantes humedales por visitar. El primero de ellos la laguna de la Veguilla, en Alcázar de San Juan, a donde nos desplazamos. Al igual que en Navaseca, lo que más destacaba al aproximarse a la lámina de agua eran los coloridos grupos de flamencos. 



Pero una vez acomodados en los observatorios, y ya con más detenimiento, se descubrían el resto de especies que llenaban este rico espacio natural, tales como tarro blanco (Tadorna tadorna), cerceta (Anas crecca), ánade friso (Anas strepera), pato cuchara, zampullín cuellinegro, zampullín chico (Tachybaptus ruficollis), etc. También descubrimos alguna solitaria espátula (Platalea leucorodia), así como una aguja colinegra (Limosa limosa).

Malvasías cabeciblancas
Zampullín cuellinegro
Flamencos en vuelo

Como los preciosos flamencos de la anterior fotografía, si se me permite el juego de palabras, nos fuimos volando hacia la última parada de esta fructífera jornada ornitológica por la Mancha húmeda. Fue en Villafranca de los Caballeros, en cuya Laguna Grande, como si de un mar interior se tratase, nos vimos rodeados por enormes bandos de gaviotas, que era lo más abundante, además de fochas y alguna que otra anátida y somormujo.


 
Entre las gaviotas, la mayoría reidoras (Chroicocephalus ridibundus) y en menor número sombrías (Larus fuscus) descubrimos unas pocas cabecinegras (Ichthyaetus melanocephalus). También llamaron nuestra atención varias gaviotas reidoras teñidas de un llamativo rosa pálido, provocado por ciertos carotenos provenientes de su dieta.
 
Gaviota cabecinegra (segunda por la izquierda, abajo) entre reidoras
Gaviota reidora con plumaje rosáceo (abajo) en comparación con otras de su especie
 
 Para finalizar esta entrada quiero agradecer a los compañeros del grupo local SEO-Vanellus la perfecta organización de este viaje, y de esta jornada tan interesante que pasamos en La Mancha y sus humedales.


Imágenes y texto bajo licencia Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com


sábado, 1 de marzo de 2014

La primera de las águilas pescadoras invernantes regresa a Francia

La famosa Panchita, el primer ejemplar de águila pescadora que eligió la ría de Ribadeo para invernar, hace ya más de tres años, ha abandonado nuestro estuario y se encuentra de nuevo en su territorio de cría, en Francia. Este individuo fue localizado por un servidor el 7/12/2010, lo que suponía la primera cita de un ejemplar invernante en nuestra ría. Desde entonces, y gracias a la anilla que se le colocó, podemos estar al tanto de sus viajes migratorios y su comportamiento, lo que nos ayuda a conocer más cosas sobre la especie en general, y sobre este ejemplar en particular. Así, el año pasado supimos que trajo a su primera nidada en su territorio de cría, el estanque de Ravoir, en Orleáns (Francia). Al finalizar la época estival regresó una vez más a Ribadeo, para pasar aquí su tercer invierno. Y ahora, bastante más pronto de lo que venía siendo habitual, ha vuelto a Francia llamada por su instinto para afrontar una nueva temporada de cría, esperemos que con éxito.

Nuestra pescadora sobrevolando la ría

La noticia de que Panchita se encuentra ya en el embalse de Ravoir la daba el ornitólogo francés Gilles Perrodín, según informa el FAPAS. Éste la observó allí el día 14 de febrero, y días más tarde confirmó que era ella al poder leer con claridad la anilla de plástico amarillo con el código 82 que lleva en su pata derecha. Así pues, nuestra querida pescadora se encuentra ahora en tierras francesas, tras haber realizado su viaje migratorio desde Ribadeo. Es éste un viaje lleno de peligros y que no siempre se logra finalizar con éxito. Muchas aves, de esta y otras especies, lo ven interrumpido de forma brusca y definitiva al topar con alguna de sus principales amenazas, tales como tendidos eléctricos, cazadores furtivos, venenos, depredadores o incluso fenómenos meteorológicos adversos. Hace pocos meses conocimos el desgraciado caso de una pescadora escocesa que encontró su muerte en tierras sevillanas tras chocar contra los cables eléctricos de un convento (ver noticia). También reciente es el caso de otra pescadora que en esta ocasión se cree que fue abatida por algún cazador furtivo mientras realizaba su viaje migratorio en el mediterráneo (ver noticia). Esperemos que nuestra Panchita siga pudiendo sortear estos y otros peligros y continúe volviendo a la ría de Ribadeo año tras año a pasar el invierno. De momento, estaremos esperando a volver a verla a finales del próximo verano para recibirla con los brazos abiertos.

Posada en uno de sus postes favoritos


Imágenes y texto bajo licencia Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com

domingo, 16 de febrero de 2014

Fotografías de aves de la ría desde Ribadeo

Esta breve entrada es para colgar unas pocas fotos que se me habían quedado en el tintero de uno de mis paseos por la ría del pasado mes de enero. Todas ellas están sacadas desde Ribadeo, es decir, desde la orilla gallega, en el margen oeste de la ría.


Correlimos común en Ribadeo

Correlimos comunes

Colimbo grande. Dársena de Mirasol, Ribadeo.

Colimbo grande frente a Mirasol. Al fondo, Castropol (Asturias).

Más correlimos comunes

Correlimos común

Correlimos común


Ría de Ribadeo

Anátidas en la zona interna de la ría

Ánades rabudos







Imágenes y texto bajo licencia Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com

domingo, 9 de febrero de 2014

Crónica do Día Mundial dos Humidais 2014

Fai una semana celebramos en Ribadeo o Día Mundial dos Humidais, por terceiro ano consecutivo. Como xa ven sendo habitual, organizamos varias actividades para conmemorar esta data. Nela rememórase a firma do tratado internacional polo que os países firmantes se comprometeron á protección dos humidais acollidos a esta convención. A ría de Ribadeo entrou a formar parte do listado de humidais de importancia internacional  amparados baixo o tratado en 1994, polo que é unha data importante para o noso estuario.

Centrándonos nas actividades realizadas este ano, comezamos cunha charla a cargo do naturalista ferrolán Xabier Prieto Espiñeira, gran coñecedor da ría, membro da Sociedade Galega de Historia Natural e autor do blog Bichos de demais familia. Na súa presentación "A ría de Ribadeo, un refuxio para as aves migratorias" fixo un repaso polas diferentes especies de aves que usan a ría para invernar, e a importancia que o humidal ten para elas. Apoiándose nas súas fotografías de aves, durante algo máis de hora e media fíxonos unha interesantísima exposición sobre a riqueza da ría, que rematou cun pequeno coloquio entre asistentes e ponentes.

De esquerda a dereita: Xabier Prieto (ponente), Enrique Sampedro (blog Ría de Ribadeo) e Horacio Cupeiro (concelleiro de Medio Ambiente de Ribadeo).




Xa pola tarde, a segunda das actividades, unha ruta guiada pola ría para observar aves. Debido á gran demanda de prazas, e para provocar o menor impacto posible na fauna, dividimos en dous grupos a visita, cada un deles levado por un minibus ós distintos puntos da ría óptimos para a observación de aves. Ambos grupos saímos á vez de Ribadeo, pero en sentidos opostos, un comezando pola beira galega da ría e outro pola asturiana. 

Un dos grupos en plena observación de aves na praia de Salías (Castropol)


Coma en anos anteriores, a variedade e cantidade de especies observadas non defraudou ós participantes, que aprenderon a identificar as diferentes aves coa axuda dos "guías" que participamos na ruta: Xabier Prieto (Bichos e demais familia), Óscar Chao (O Pailebote branco) e eu mesmo, Enrique Sampedro (Ría de Ribadeo). Así, axudados de prismáticos e telescopios puidemos observar mazaricos reais (Numenius arquata), biluricos pativerdes (Tringa nebularia), lampareiros (Haematopus ostralegus), pilros comúns (Calidris alpina), garzas reais (Ardea cinerea), garzotas (Egretta garzetta), cullereiros (Platalea leucorodia), patos rabilongos (Anas acuta), patos asubiadores (Anas penelope), mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis), pentumeios (Melanitta nigra), mobellas (Gavia immer)... E cómo non, tamén unha das aves máis buscadas polos participantes, a aguia pescadora (Pandion haliaetus), que non fallou á cita.






Ó día seguinte, domingo 2 de febreiro,  fixemos a última das actividades, que consistiu en subir algunhas das fotos sacadas durante a ruta do sábado á plataforma Biodiversidad Virtual. Foi así porque aproveitando o Día Mundial dos Humidais celebramos tamén o Primeiro Testing Fotográfico da Ría de Ribadeo, en colaboración coa citada plataforma, e este día realizamos a posta en común e subida de fotografías.

Así pois, foi unha fin de semana chea de actividades relacionadas coa ría, a natureza e as aves. Con elas pretendemos axudar a crear conciencia na poboación local sobre a importancia dun rico ecosistema como é a ría de Ribadeo. Agardamos que teñamos contribuido a elo, e que cada vez sexamos máis os amantes das aves e da ría, o que sen dúbida redundará na súa protección.

Imágenes y texto bajo licencia Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com


domingo, 26 de enero de 2014

Actividades do Día Mundial dos Humidais 2014 en Ribadeo




Os días 1 e 2 de febreiro celebraremos en Ribadeo, un ano máis, o Día Mundial dos Humidais. Farémolo levando a cabo unha serie de actividades que teñen como finalidade divulgar a importancia da ría de Ribadeo a nivel ambiental, e fomentar o seu coñecemento e coidado. Lembremos que a ría está incluida na rede de humidais de importancia internacional da Convención Ramsar, que é o organismo impulsor da celebración desta efeméride. 

O blog Ría de Ribadeo colabora co Concello de Ribadeo organizando estas actividades:

Sábado 1 de febreiro

12:00 - Casa do Mar. Charla "A ría de Ribadeo, un refuxio para as aves migratorias", a cargo de Xabier Prieto Espiñeira, membro da Sociedade Galega de Historia Natural. Este naturalista e ornitógolo, autor do blog Bichos e demais fammilia, é un gran coñecedor da nosa ría, e exporanos datos moi interesantes sobre o humidal e as súas aves.

15:00 - Ruta pola ría para observar aves. Como en anos anteriores, habilitarase un autocar no que percorreremos a ría, parando en distintos puntos interesantes para a observación de aves. Daremos as claves para identificalas e diferencialas, axudados de prismáticos e telescopios. Para participar é necesario facer reserva de plaza chamando á Oficina de Turismo (982 128 689). É moi recomendable levar prismáticos.

15:00 - 1º Testing Fotográfico Ría de Ribadeo. Simultaneamente á ruta pola ría, quen desexe participar nesta actividade debe ir provisto de cámara de fotos. No transcurso da ruta tentaremos fotografiar as especies de aves que vexamos, para facer unha posta en común ó día seguinte.


Domingo 2 de febreiro

12:00 - Oficina de Turismo. Obradoiro fotográfico. Os participantes no 1º Testing Fotográfico Ría de Ribadeo reunirémonos para identificar as aves fotografiadas o día anterior, e subir as fotografías á plataforma Biodiversidad Virtual


Desde aquí animo a todos a participar nestas actividades, recordando que é imprescindible facer reserva previa na Oficina de Turismo, ou chamando por teléfono.


Imaxes e texto baixo licencia Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com


sábado, 18 de enero de 2014

Día Mundial de los Humedales 2014 en Ribadeo

El día 2 de febrero se celebra a nivel internacional el Día Mundial de los Humedales. La elección de esta fecha se debe a que el 2 de febrero de 1971 se firmó en la ciudad iraní de Ramsar un tratado internacional para la protección de este tipo de ecosistemas. La ría de Ribadeo entró a formar parte del exclusivo grupo de humedales que se engloban en este tratado el 4 de octubre de 1994, siendo uno de los únicos 5 que hay en Galicia. Los otros cuatro son el Complejo intermareal Umia-O Grove, Rías de Ortigueira y Ladrido, Complejo húmedo de Corrubedo y la Laguna y arenal de Valdoviño. El total de humedales Ramsar en España es de 76, lo que da muestra de la importancia de nuestra ría.

El lema elegido este año por la Convención Ramsar es Humedales y agricultura: juntos en pro del crecimiento. En Ribadeo, como venimos haciendo en los últimos años, vamos a celebrar esta fecha con la realización de una serie de actividades de difusión e interpretación de la ría. Y como en las anteriores ocasiones, nos centraremos en la importancia del humedal para las aves.

Cartel oficial Ramsar de este año, con los logos de los organizadores locales


En breve se hará público el detalle de las actividades y el modo de apuntarse a ellas, ya que serán gratuitas y abiertas a la participación de todos. Pero sí que os podemos adelantar que la charla de este año correrá a cargo de un gran conocedor de nuestra ría, el naturalista Xabier Prieto Espiñeira, miembro de la Sociedade Galega de Historia Natural, y autor del blog Bichos de demais familia.



Imágenes y texto bajo licencia Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com


domingo, 12 de enero de 2014

Censo parcial de la ría de Ribadeo (Inv. 2013-14)



Después de tantos días saliendo por la ría, llega la hora de recopilar los datos de las observaciones que he ido realizando, a modo de censo parcial. Y digo censo parcial porque hay determinadas especies que no he contado, y otras de las que no he conseguido contar todos los ejemplares. Cuando sea el caso, lo aclararé con la nota correspondiente. Del resto de especies, son datos creo que bastante ajustados a lo que hay por la ría, ya que salen de las diferentes visitas que he ido haciendo estos días. En algunos momentos me acompañó también mi amigo Pablo García, que colaboró en el censo. Sin más rodeos, vamos con los datos.

Anas penelope / Ánade silbón  / Asubiador: 335+*
Anas strepera / Ánade friso / Pato frisado: 44+*
Anas crecca / Cerceta / Cerceta: 45
Anas platyrhynchos / Ánade azulón / Lavanco: 225+*
Anas acuta / Ánade rabudo / Pato rabilongo: 80+*
Melanitta nigra /Negrón / Pentumeiro: 1
Mergus serrator / Serreta mediana / Mergo cristado: 6
Gavia arctica / Colimbo ártico / Mobella ártica: 2
Gavia immer / Colimbo grande / Mobella grande: 4+*
Tachybaptus ruficollis / Zampullín chico / Mergullón pequeno: 1+*
Podiceps cristatus / Somormujo lavanco / Mergullón cristado: 1
Podiceps nigricollis / Zampullín cuellinegro / Mergullón de pescozo negro: 15+*
Phalacrocorax carbo / Cormorán grande / Corvo mariño: +**
Bubulcus ibis / Garcilla bueyera / Garza mediana: +**
Egretta garzetta / Garceta / Garzota: +**
Ardea cinerea / Garza real / Garza real: +**
Platalea leucorodia / Espátula / Cullereiro: 12
Circus aeruginosus / Aguilucho lagunero / Tartaraña das xunqueiras: 1
Pandion haliaetus / Águila pescadora / Aguia pescadora: 2
Haematopus ostralegus / Ostrero / Lampareiro (galego local) ou Gabita: 10
Charadrius hiaticula / Chorlitejo grande / Píllara real: 4
Calidris alpina / Correlimos común / Pilro común: 225
Numenius arquata / Zarapito real / Mazarico real: 90
Tringa erythropus / Archibebe oscuro / Bilurico escuro: 1
Tringa totanus / Archibebe común / Bilurico patirrubio: 16
Tringa nebularia / Archibebe claro / Bilurico pativerde: 50+*
Actitis hypoleucos / Andarríos chico / Bilurico bailón: +**
Limosa limosa / Aguja colinegra / Mazarico rabinegro: 3
Chroicocephalus ridibundus / Gaviota reidora / Gaivota chorona: +**
Larus fuscus / Gaviota sombría / Gaivota escura: +**
Larus michahellis / Gaviota patiamarilla / Gaivota patiamarela: +**
Larus marinus / Gavión atlántico / Gaivotón: +**
Sterna sandvicensis / Charrán patinegro / Carrán cristado: 2
Alca torda / Alca / Carolo: 1
Alcedo atthis / Martín pescador / Picapeixe: 3+*

Notas:
* Datos de bandos sueltos o pequeños grupos, sabiendo que hay más ejemplares de la especie en la ría.
** Especie no censada, pero observada su presencia.

Anátidas ayer en el Muro das Lamas

Imágenes y texto bajo licencia Creative Commons
Enrique Sampedro Miranda
Ría de Ribadeo: www.riaderibadeo.com